۹ سپتامبر ۲۰۲۵- بر اساس مطالعه ی بلند مدتی که در نشریه ی Diabetes Care منتشر شده است، الگوهای متابولیک اولیه در مرحله پیش دیابت می توانند خطر بروز عوارض شدید در دهه های بعدی را در افراد در معرض دیابت نوع ۲ (T2D) پیش بینی کنند. یافته های این مطالعه نشان می دهد که اگرچه بسیاری از افراد مبتلا به پیش دیابت از نظر متابولیکی پایدار باقی می مانند، برخی زیرگروه ها با افزایش چشمگیر خطر ابتلا به مشکلات بینایی، عصبی، کلیوی و قلبی مواجه هستند.
این پژوهش داده های بالینی ۱۷۳۲ شرکت کننده را تحلیل کرده و ۱۲ویژگی مرتبط با سلامت از جمله سطح قند خون، مقاومت به انسولین، عملکرد کلیه، فشار خون و کلسترول را در طول زمان بررسی کرده است. برای تحلیل این الگوهای بلند مدت، تیم تحقیق از روش تجزیه تنسور[1] برای شناسایی مسیرهای طولی و مدل سازی ترکیبی گاوسی[2] برای دسته بندی بیماران در خوشه های مختلف استفاده کرد. سپس خطر بروز عوارض در هر گروه با استفاده از تحلیل های رگرسیونی مقایسه شد.
این مطالعه چهار خوشه ی مشخص از روند پیشرفت پیش دیابت را شناسایی کرد:
· خوشه ۱و خوشه ۲ (۷۳ درصد از شرکت کنندگان): این افراد در طول زمان سطح قند خون، فشار خون و چربی خون پایداری داشتند. اگرچه تقریباً نیمی از افراد در خوشه ۱و بیش از دو سوم در خوشه ۲ در نهایت به دیابت نوع ۲ مبتلا شدند، اما خطر بروز عوارض عروقی جدی در آن ها پایین بود. بنابراین، پیشرفت دیابت در بیشتر موارد به آسیب اندام ها منجر نشد.
· خوشه ۳ (۱۲ درصد از شرکت کنندگان): این گروه با افزایش شدید مقاومت به انسولین و سطح قند خون مواجه بودند. تقریباً همه ی افراد این گروه (۹۲ درصد) به دیابت نوع ۲ مبتلا شدند. همچنین نرخ بروز عوارض در این گروه به شدت افزایش یافت، به طوری که خطر ابتلا به رتینوپاتی (بیماری چشمی) تقریباً ۹ برابر و خطر نوروپاتی (آسیب عصبی) بیش از ۳ برابر نسبت به سایر گروه ها بود.
· خوشه ۴ (۱۵درصداز شرکت کنندگان): برخلاف خوشه ۳، اعضای این گروه علائم اولیه ی استرس کلیوی را نشان دادند که با میکروآلبومینوری مشخص می شد، حتی پیش از ابتلا به دیابت (73 درصد در نهایت به دیابت مبتلا شدند). عملکرد کلیه ی آن ها به طور پیوسته کاهش یافت و احتمال بروز حوادث قلبی عروقی مانند حمله قلبی یا سکته مغزی در آن ها دو برابر بود، با وجود اینکه سطح کلسترول مشابه گروه های کم خطر داشتند.
این مطالعه نشان دهنده ی تغییر مهمی در نحوه ی نگاه به مرحله پیش دیابت است. حدود دو سوم افراد از نظر متابولیکی مقاوم هستند و حتی در صورت پیشرفت به دیابت، نرخ بروز عوارض بلند مدت در آن ها پایین است. اما یک سوم باقی مانده، علائم متابولیکی اولیه ای را نشان می دهند که پیش درآمد عوارض شدید و خاص هستند.
در مجموع، این پژوهش تأکید می کند که راهبردهای پیشگیرانه باید متناسب با ویژگی های فردی طراحی شوند. برای کسانی که علائم اولیه ی آسیب کلیوی دارند، فرصت پیشگیری از بیماری های قلبی عروقی ممکن است پیش از بروز کامل دیابت باشد. همچنین، مدیریت تهاجمی مقاومت به انسولین در افراد پرخطر می تواند از آسیب های بینایی و عصبی جلوگیری کند.
[1] تجزیه تنسور روشی ریاضی برای تحلیل داده های چند بعدی است که با شناسایی الگوهای پنهان در طول زمان، به دسته بندی دقیق تر بیماران و پیش بینی روند بیماری کمک می کند.
[2] مدل سازی ترکیبی گاوسی (GMM) روشی آماری برای خوشه بندی داده هاست که فرض می کند هر خوشه از توزیع نرمال جداگانه ای تشکیل شده و داده ها ترکیبی از این توزیع ها هستند.